Odroczenie wykonania kary pozbawienia wolności

Odroczenie wykonania kary pozbawienia wolności jest instytucją prawa karnego wykonawczego polegającą na odsunięciu w czasie chwili rozpoczęcia odbywania kary pozbawienia wolności – a zatem stanowi ustawowy wyjątek od zasady, że prawomocnie orzeczona kara pozbawienia wolności podlega natychmiastowemu wykonaniu.

Instytucja ta jest regulowana przez dwa przepisy kodeksu karnego wykonawczego: art. 150 kkw przewiduje sytuacje, w których odroczenie wykonania kary jest obowiązkowe (a zatem sąd musi je orzec, jeśli tylko ziści się ustawowa przesłanka), natomiast art. 151 kkw przewiduje możliwość fakultatywnego odroczenia wykonania kary.

Kiedy stosowane jest odroczenie wykonania kary?

Sąd musi odroczyć wykonanie kary pozbawienia wolności jeżeli skazany cierpi na chorobę psychiczną lub inną ciężką chorobę uniemożliwiającą odbywanie kary. Według tego przepisu za ciężką chorobę uznaje się taki stan skazanego, w którym umieszczenie go w zakładzie karnym może zagrażać życiu lub spowodować dla jego zdrowia poważne niebezpieczeństwo. W praktyce najczęściej chodzi o przewlekłe i zagrażające życiu choroby, które nie mogą być skutecznie leczone w warunkach izolacji penitencjarnej, a zatem nowotwory oraz inne choroby realnie zagrażające życiu i uniemożliwiające codzienne funkcjonowanie w zakładach karnych.

Definiowanie konkretnych sytuacji, w których choroba psychiczna, bądź inna ciężka choroba uniemożliwia wykonywanie kary pozbawienia wolności, zwykle będzie się wiązało z dopuszczeniem przez Sąd dowodu z opinii biegłego lekarza właściwej specjalności. Ma on za zadanie orzec, czy skazany cierpiący na konkretne dolegliwości, może odbywać karę bez uszczerbku dla swojego stanu zdrowia.

Sąd może odroczyć wykonanie kary pozbawienia wolności, jeżeli jej natychmiastowe wykonanie pociągnęłoby za sobą dla skazanego bądź jego osób najbliższych zbyt ciężkie skutki. W pojęciu „zbyt ciężkich skutków” zawierają się wszelkie sytuacje powodujące, że rozpoczęcie odbywania przez skazanego kary, wywołuje konsekwencje nie mieszczące się w katalogu „zwykłych” skutków odbywania kary. Ocena konkretnego przypadku należy do Sądu, a zadaniem skazanego, bądź obrońcy składającego wniosek o odroczenie wykonania kary jest wykazanie, że gdyby skazany miał od razu rozpocząć odbywanie kary ucierpi na tym on sam, bądź jego najbliżsi. Nie mieści się w tym katalogu zapewne skutek w postaci samej rozłąki z rodziną, spowodowanej izolacją penitencjarną, ale już sytuacja, gdy skazany jest jedynym żywicielem rodziny, składającej się z żony oraz dwójki małoletnich dzieci i stawienie się w zakładzie karnym spowoduje nagłe odcięcie od środków do życia – jak najbardziej.

Innym przykładem może być przypadek, w którym skazany opiekuje się schorowaną osobą najbliższą: matką, ojcem, małżonkiem, czy dzieckiem. Wtedy odroczenie wykonania kary może służyć podjęciu zabiegów mających na celu taką poprawę stanu zdrowia osoby najbliższej, aby mogła ona samodzielnie egzystować.

Można sobie także wyobrazić sytuację, w której sam skazany cierpi na chorobę tego typu, że co prawda nie kwalifikuje się do obligatoryjnego odroczenia wykonania kary (choroba nie zagraża realnie życiu bądź zdrowiu skazanego), jednakże uniemożliwienie leczenia na wolności przed rozpoczęciem odbywania kary spowoduje, że stan zdrowia skazanego się pogorszy.

Wniosek o odroczenie wykonania kary pozbawienia wolności

Każdorazowo na skazanym (bądź jego obrońcy) ciąży obowiązek dostatecznego wykazania określonych skutków natychmiastowego odroczenia wykonania kary, a także tego, że są one zbyt ciężkie w stosunku do normalnych następstw odbywania kary pozbawienia wolności.

Należy także pamiętać, że skazany powinien w uzasadnieniu wniosku o odroczenie wykonania kary pozbawienia wolności opisać, jakie konkretnie czynności zamierza podjąć przed rozpoczęciem odbywania kary, aby zniwelować „zbyt ciężkie skutki” jej natychmiastowego wdrożenia. W zależności od wskazanej podstawy do udzielenia odroczenia może to być choćby zgromadzenie środków finansowych, z których będzie utrzymywać się rodzina skazanego w trakcie jego izolacji, poddanie się określonemu leczeniu, zapewnienie niezdolnym do samodzielnej egzystencji osobom najbliższym stosownej opieki na czas odbywania kary.

Wniosek o odroczenie wykonania kary pozbawienia wolności zawsze składa się do sądu, który wydał orzeczenie w pierwszej instancji, niezależnie od aktualnego miejsca pobytu skazanego. Opłata sądowa wynosi 80 zł.

Odroczenie wykonania kary – na jaki czas?

Uwzględniając wniosek o odroczenie wykonania kary Sąd określa czas, na jaki następuje odroczenie. Ma on odpowiadać okresowi koniecznemu do zniwelowania „zbyt ciężkich skutków” natychmiastowego wykonania kary pozbawienia wolności. We wniosku należy wskazać okres, jakiego skazany potrzebuje na „przygotowanie się” do odbycia kary.

W przypadku odroczenia z uwagi na chorobę psychiczną bądź inną ciężką chorobę, które zagrażają życiu bądź zdrowiu skazanego przepisy nie ustalają górnej granicy czasu odroczenia stwierdzając, że następuje ono do czasu ustania przeszkody.

Jeżeli zaś chodzi o odroczenie fakultatywne, to nie może ono trwać dłużej niż rok. Może być przy tym orzekane kilkakrotnie, jednakże łączny okres odroczenia (liczony od daty wydania pierwszego postanowienia w tym przedmiocie) nie może przekroczyć roku.

Bardzo istotną kwestią jest także to, że kodeks karny wykonawczy przewiduje możliwość warunkowego zawieszenia wykonania kary uprzednio odroczonej – stanowi o tym art. 152 kodeksu karnego wykonawczego.

Jest to możliwe, gdy odroczenie łącznie trwało nieprzerwanie przez rok, a jednocześnie kara nadaje się do warunkowego zawieszenia na zasadach ogólnych, określonych przez kodeks karny. Obecny, obowiązujący od 1 lipca 2015r. stan prawny pozwala na zawieszenie wykonania kary nieprzekraczającej 1 roku, a zatem jeśli czyn został popełniony po 1 lipca 2015 i sąd wymierzył za niego karę maksymalnie 1 roku, to może ona zostać warunkowo zawieszona na okres próby do 3 lat.

Jeśli zaś czyn był popełniony pod rządami poprzedniej wersji kodeksu karnego, czyli przed 1 lipca 2015r., to zawieszeniu podlega kara w maksymalnym wymiarze 2 lat, a okres próby może sięgnąć lat 5.

Przesłanką do uwzględnienia wniosku o zawieszenie wykonania kary jest uznanie przez Sąd, że zachodzi wobec skazanego tzw. pozytywna prognoza kryminologiczna, a zatem że mimo nie wykonania kary pozbawienia wolności skazany będzie przestrzegał porządku prawnego, a w szczególności – nie popełni on po raz kolejny przestępstwa. Sąd każdorazowo będzie miał za zadanie ocenić, czy taka pozytywna prognoza zachodzi w konkretnym stanie faktycznym.

Jeżeli składając wniosek o odroczenie wykonania kary skazany chce zachować możliwość późniejszego ubiegania się o jej warunkowe zawieszenie, należy bezwzględnie pamiętać o jednym aspekcie: warunek nieprzerwanego korzystania z dobrodziejstwa odroczenia wykonania kary pozbawienia wolności jest spełniony wyłącznie wtedy, gdy w przypadku kilkukrotnego odraczania na łączny okres roku, każdy kolejny wniosek o odroczenia wykonania kary składany był najpóźniej w dniu, do którego wykonanie kary odraczało ostatnie postanowienie Sądu. A zatem, jeśli przykładowo Sąd odroczył skazanemu wykonanie kary na okres 6 miesięcy do dnia 30 czerwca, to wniosek o dalsze odroczenie należy złożyć najpóźniej 30 czerwca. W przeciwnym wypadku warunek ciągłości nie będzie spełniony i Sąd nie będzie mógł ze względów formalnych uwzględnić ewentualnego wniosku o zawieszenie wykonania kary.

Instytucja odroczenia wykonania kary pozbawienia wolności może w wielu przypadkach uchronić skazanego od izolacji penitencjarnej. Wnioski w tego typu sprawach warto powierzać adwokatom będących specjalistami z zakresu prawa karnego wykonawczego, chociażby z uwagi na dość skomplikowane uregulowanie w przepisach nie tylko przesłanek pozwalających na uzyskanie dobrodziejstwa odroczenia i ewentualnego warunkowego zawieszenia kary, ale także dość specyficzną procedurę, jaka obowiązuje w polskim prawie.